Ngành công nghiệp năng lượng mặt trời hàng đầu thế giới của Trung Quốc đang chìm trong hỗn loạn
Tháng 5/2026, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington công bố báo cáo với tiêu đề gây chú ý: "Ngành công nghiệp solar Trung Quốc đang hỗn loạn — Tác động sẽ lan tỏa toàn cầu." Không phải nhận định từ một blog cá nhân — đây là phân tích từ tổ chức tư vấn chính sách hàng đầu nước Mỹ. Và con số thì không biết nói dối.
1) Bức tranh thực tế: Sản xuất 500 GW, cầu chỉ 270 GW
Trung Quốc hiện chiếm hơn 80% công suất sản xuất module solar toàn cầu. Nhưng vấn đề là: công suất lắp đặt 500 GW/năm trong khi nhu cầu toàn cầu năm 2024 chỉ đạt 270 GW. Nghĩa là nhà máy Trung Quốc có thể sản xuất gấp đôi những gì thế giới cần.
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Công suất sản xuất module TQ | ~500 GW/năm | AL Circle (02/2026) |
| Nhu cầu toàn cầu (2024) | ~270 GW | AL Circle |
| Tỷ lệ dư cung | Gấp ~1,9 lần | Tính từ số liệu trên |
| Hiệu suất sử dụng nhà máy (SME) | ~40% | PVKnowHow (10/2025) |
| Giá polysilicon giảm từ đỉnh 2022 | > 80% | CSIS (05/2026) |
| Giá module giảm trong 18 tháng | ~50% | AL Circle |
Kết quả: giá module solar tại Trung Quốc đã rơi xuống dưới $0,10/W — mức thấp nhất trong lịch sử ngành. Mọi nhà sản xuất ngoài Trung Quốc đều không có lãi.
2) Ai đang lỗ — và lỗ bao nhiêu?
Đây không phải khủng hoảng của doanh nghiệp nhỏ. Ngay cả những tên tuổi lớn nhất cũng đang chìm:
| Thời gian | Đối tượng | Tổng lỗ | Nguồn |
|---|---|---|---|
| Q1/2025 | 5 hãng lớn (JA Solar, Jinko, Longi, +2) | > 8 tỷ NDT (~$1,1 tỷ) | PVKnowHow |
| H1/2025 | 6 hãng dẫn đầu | €2,42 tỷ (~$2,8 tỷ) | OPIS / Wind |
| Dự kiến cả 2025 | Toàn ngành sản xuất | $4,1 – 4,7 tỷ | PVKnowHow |
| Nhân sự bị cắt giảm (2024) | Các hãng lớn nhất | ~1/3 lực lượng lao động | Reuters (08/2025) |
Nghĩa là: trong 6 tháng đầu năm 2025, 6 tập đoàn sản xuất module lớn nhất Trung Quốc — những công ty từng báo lãi kỷ lục — đã lỗ tổng cộng gần 3 tỷ USD. Cả năm dự kiến lỗ gần 5 tỷ USD. Và đây là những công ty còn sống — hàng trăm doanh nghiệp nhỏ và vừa đã đóng cửa hoặc đang chờ phá sản.
3) Nguyên nhân: Ba "vòng xoáy" đan xen
CSIS xác định ba áp lực cấu trúc đang đè nặng lên ngành:
- Dư cung nội địa vs. cầu tăng chậm: Hiệu suất sản xuất tăng vọt, nhưng hạ tầng lưới điện và lưu trữ không theo kịp. Lắp đặt nội địa Trung Quốc bắt đầu giảm tốc — chỉ 15,6 GW trong tháng 9/2025, dấu hiệu bão hòa rõ ràng.
- Cầu toàn cầu cao vs. rào cản thương mại: Mỹ điều tra chống bán phá giá nhắm vào Đông Nam Á (nơi doanh nghiệp TQ lập "căn cứ trung chuyển"). Ấn Độ xây nội địa hóa qua chương trình PLI. EU phát triển khuôn khổ "tự chủ solar" để giảm phụ thuộc module TQ.
- Chiến lược giá rẻ vs. nâng cấp thương hiệu: Module dưới $0.10/W giết chết đối thủ — nhưng cũng giết luôn biên lợi nhuận của chính mình. Không có giá trị thương hiệu, không có pricing power.
4) Hàng tồn kho tràn sang đâu?
Khi thị trường Mỹ đóng cửa (thuế 100%), EU siết chặt (50+ vụ kiện chống bán phá giá năm 2026), thì hàng tồn kho Trung Quốc cần một nơi để đi. Câu trả lời: Đông Nam Á.
Số liệu cụ thể: Philippines — thị trường solar đang bùng nổ — đã nhập khẩu 5.068 MW tấm pin từ Trung Quốc trong năm 2025, gấp 5 lần công suất utility-scale mà nước này lắp được trong năm. Việt Nam, Indonesia, Thái Lan cũng đang nhận làn sóng tương tự.
Đây không phải tin xấu — đây là tin rất tốt cho người mua. Hàng tồn kho giá rẻ đồng nghĩa:
- Giá vật tư (tấm pin, inverter, cáp DC) sẽ tiếp tục giảm hoặc neo ở mức đáy.
- Nhà cung cấp cạnh tranh mạnh hơn — ép giá, tăng bảo hành, thêm ưu đãi.
- Thời gian hoàn vốn hệ thống tiếp tục rút ngắn.
5) Dự báo: Giá vật tư sẽ còn tốt hơn nữa
Dữ liệu spot market tháng 6/2026 cho thấy giá chưa có dấu hiệu phục hồi:
| Vật tư | Giá hiện tại (06/2026) | Xu hướng |
|---|---|---|
| TOPCon Module 182mm | 0,72 – 0,75 RMB/W (~$0,10/W) | Giảm 1,3%/tuần |
| TOPCon Cell (M10L) | 0,30 – 0,31 RMB/W (~$0,042/W) | Giảm 7,6%/tuần |
| Polysilicon N-Type | 33 – 37 RMB/kg | Tồn kho > 520.000 tấn, đang tăng |
| PV Glass 3.2mm | 16 – 17 RMB/m² | Giảm 7%/tuần |
Tồn kho polysilicon đang ở mức kỷ lục (> 520.000 tấn) và tiếp tục tăng. Tongwei — nhà sản xuất lớn nhất — dự kiến khởi động lại sản xuất trong tháng 6/2026, trong khi nhu cầu hạ nguồn vẫn chưa phục hồi. Giá sẽ còn tiếp tục giảm hoặc neo ở mức đáy trong ít nhất 6-12 tháng tới.
6) Cơ hội cho thợ thi công Việt Nam: Đón đầu làn sóng lắp đặt mới
Khi giá vật tư rẻ, thời gian hoàn vốn ngắn, và nhu cầu lắp đặt bùng nổ — người hưởng lợi trực tiếp nhất chính là đội thợ thi công.
Nhưng có một thực tế ít người nói: hàng tồn kho giá rẻ cũng đồng nghĩa với nhiều hệ thống được lắp hơn, nhiều mái nhà hơn, và nhiều công trình hơn cần vệ sinh/bảo trì. Đội thợ nào chuẩn bị sẵn trang thiết bị chuyên dụng sẽ chiếm ưu thế.
- B1: Nâng cấp thiết bị vệ sinh — chổi lau chuyên dụng, máy rửa áp lực cho solar.
- B2: Đầu tư robot vệ sinh cho hệ lớn (nhà xưởng, solar farm) — tăng năng suất gấp 3-5 lần.
- B3: Trang bị camera nhiệt (thermal imaging) để kiểm tra điểm nóng — dịch vụ gia tăng giá trị cao.
- B4: Xây dựng gói bảo trì định ký (O&M) cho khách hàng — doanh thu thụ động 25 năm.
- B5: Đào tạo nhân sự về vệ sinh an toàn DC, làm việc trên cao, sử dụng PPE đúng chuẩn.
Thiết bị vệ sinh chuyên nghiệp — chổi lau, robot, máy rửa áp lực — không phải chi phí, mà là đầu tư sinh lời. Mỗi hệ thống lắp xong là một hợp đồng bảo trì 25 năm. Đội thợ nào có thiết bị tốt, đội đó thắng.
Xem thêm: Thiết bị & vật tư thi công, vệ sinh pin mặt trời tại 5Zip — từ chổi lau chuyên dụng đến robot vệ sinh cho solar farm.
7) Kết luận: Khủng hoảng của họ, cơ hội của ta
Ngành solar Trung Quốc đang trong giai đoạn thanh lọc khắc nghiệt nhất lịch sử: lỗ hàng tỷ USD, cắt 1/3 nhân sự, hàng trăm doanh nghiệp phá sản. Nhưng chính cuộc khủng hoảng này lại tạo ra cơ hội lớn nhất cho thị trường Việt Nam — nơi giá vật tư rẻ chưa từng có, nhu cầu lắp đặt đang tăng, và đội thợ thi công có thể mở rộng quy mô nhanh chóng.
Câu hỏi không phải "có nên lắp solar không?" — mà là "đội thợ nào chuẩn bị sẵn sàng nhất để đón làn sóng này?"
Nguồn tham khảo: CSIS "China's Solar Industry Is in Upheaval" (05/2026), OECD MAGIC Database (01/2026), OPIS / Wind Financial Data (10/2025), PVKnowHow (10/2025), Reuters (08/2025), AL Circle (02/2026), EnergyTrend Spot Prices (06/2026).